Czy można zatrudnić 15-latkę
Kodeks pracy mówi, że młodocianym jest osoba, która ukończyła 15 lat, a nie skończyła 18 (art. 190, w brzmieniu od 1 września 2018 roku). Dla 15-latki, która ukończyła szkołę podstawową, najczęstszą drogą jest przygotowanie zawodowe, czyli nauka zawodu albo przyuczenie do pracy określonego rodzaju, a w ferie obowiązuje ją niższy limit 6 godzin dziennie. Kolejny wyjątek to dzieci poniżej 16 lat przy działalności kulturalnej, artystycznej, sportowej i reklamowej, ale tu potrzebna jest zgoda właściwego inspektora pracy i przedstawiciela ustawowego. Tekst ustawy sprawdzisz w Kodeksie pracy w bazie Sejmu, a stanowisko kontrolne opisuje Państwowa Inspekcja Pracy.
Trzy sytuacje, jedna odpowiedź dla każdej
| Sytuacja | Czy wolno | Co jest potrzebne |
|---|---|---|
| 15-latka po szkole podstawowej, nauka zawodu | Tak | Umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego, orzeczenie lekarskie, zgoda rodzica, zwykle nauka u rzemieślnika lub w zakładzie |
| 15-latka, praca w reklamie, sporcie lub kulturze | Tak, wyjątkowo | Zezwolenie inspektora pracy i zgoda rodzica |
| 15-latka, praca dorywcza, sklep, biuro, magazyn, czat | Nie | Poczekaj do 16. urodzin |
Dwie pierwsze drogi wymagają formalności dłuższych niż sama praca, więc dla krótkiego zlecenia po prostu się nie opłacają.
Czy 15-latka może pracować na umowie zlecenia
Formalnie 15-latka ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych, więc rodzic mógłby się zgodzić na umowę cywilną. W praktyce ryzyko leży po stronie firmy: kontrola pracy sprawdza, czy umowa zlecenia nie ukrywa stosunku pracy z osobą poniżej 16 lat, a to jest wykroczenie zagrożone grzywną od 1 000 do 30 000 zł (art. 281 Kodeksu pracy). Dlatego rozsądna zasada brzmi tak: dla zwykłych zadań poczekaj do 16 lat kandydatki. Na stronie zatrudnienie 16-latki na zlecenie i umowę o pracę masz pełny przebieg od podpisu do rozliczenia.
Jak wygląda zatrudnienie 15-latki w celu nauki zawodu
Dotyczy to głównie rzemiosła i zakładów, które szkolą uczniów w zawodzie. Pracodawca musi spełnić wymogi z przepisów o przygotowaniu zawodowym młodocianych: mieć instruktora z kwalifikacjami, zawrzeć umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego i skierować kandydatkę na badanie lekarskie. Wynagrodzenie młodocianego jest procentem przeciętnego wynagrodzenia i rośnie z rokiem nauki, więc to nie jest koszt rzędu 31,40 zł za godzinę ze zlecenia. Jeśli chcesz porównać obie drogi na liczbach, zajrzyj do poradnika umowa o pracę czy zlecenie ucznia.
Przykład liczbowy dla małej firmy
Sklep internetowy chce pomocy przy pakowaniu 10 godzin tygodniowo od października. Kandydatka ma 15 lat i 8 miesięcy. Firma ma dwa wyjścia. Pierwsze to czekać do jej 16. urodzin, w kwietniu, a potem zawrzeć zlecenie za zgodą rodzica: koszt około 1 360 zł miesięcznie przy minimalnej stawce 31,40 zł, bez składek ZUS przy statusie ucznia. Drugie to od razu zatrudnić kogoś, kto już ma 16 lat. W obu wariantach firma unika ryzyka grzywny. Jak policzyć ten sam grafik w roku szkolnym i w wakacje, pokazuje strona zatrudnienie 17-latki bez błędów.
Czego unikać przy zatrudnianiu osoby poniżej 16 lat
- Umowy cywilnej na stałe zadania w grafiku, bo wygląda jak ukryty stosunek pracy.
- Pracy po 22:00 i w nocy, która jest zakazana młodocianym.
- Zadań wymagających dźwigania, kontaktu z chemią albo sprzedaży alkoholu.
- Pracy bez zgody rodzica spisanej na konkretną umowę.
- Pracy w godzinach lekcji.
Szkoła ma pierwszeństwo, więc nawet przy 16- i 17-latce grafik nie może kolidować z zajęciami.
Jak zatrudnić ucznia legalnie od 16 lat
Najprościej przez portal, który ma wbudowane limity i zgodę rodzica. Zakładasz konto firmy, a my sprawdzamy NIP w rejestrze. Publikujesz ofertę z zadaniami, godzinami i stawką, moderacja trwa do 24 godzin. Gdy kandydatka aplikuje, zgodę rodzica załatwia zespół serwisu, a Ty pobierasz wzór umowy zlecenia. Rynek pracy dla młodych jest szeroki: osoby, które w przyszłości zostaną stewardessami, zaczynają od zwykłych prac z obsługą klienta, a profil gotowości do rekrutacji można założyć na stewardessy.pl, gdy kandydatka ma już 18 lat. Start od 99 zł netto miesięcznie przy płatności rocznej, plany porównasz w cenniku dla firm.
Czy można zatrudnić 15-latkę
Tak, ale tylko wyjątkowo: do nauki zawodu po ukończeniu szkoły podstawowej albo przy pracy artystycznej, sportowej i reklamowej za zgodą inspektora pracy. Zwykła praca dorywcza dla 15-latki nie jest dozwolona.
Czy 15-latka może pracować na umowę zlecenie
W praktyce nie warto. Umowa cywilna z osobą poniżej 16 lat bywa uznana za ukryty stosunek pracy, co grozi grzywną od 1 000 do 30 000 zł. Bezpieczniej poczekać do 16. urodzin kandydatki.
Od ilu lat można zatrudnić ucznia na zlecenie
Praktycznie od 16 lat, za zgodą rodzica i w limitach młodocianych: w roku szkolnym do 12 godzin tygodniowo, w wakacje do 35, nigdy między 22 a 6.
Jakie dokumenty są potrzebne do zatrudnienia 15-latki
Przy nauce zawodu orzeczenie lekarskie, świadectwo ukończenia szkoły podstawowej, zgoda rodzica i umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego. Przy pracy artystycznej dochodzi zezwolenie inspektora pracy.