Sprawdź grafik i koszt młodej osoby, zanim opiszesz zadania
Kalkulator na stronie dla pracodawców pokazuje miesięczny koszt etatu i zlecenia przy wybranych godzinach oraz to, czy grafik mieści się w limitach dla osoby poniżej 18 lat.
Skąd się bierze wykaz prac wzbronionych młodocianym
Art. 204 Kodeksu pracy zakazuje zatrudniania młodocianych przy pracach wzbronionych i odsyła do rozporządzenia. Obecne rozporządzenie zastąpiło akt z 2004 roku i ma dwa załączniki. Załącznik nr 1 to lista prac wzbronionych wszystkim młodocianym. Załącznik nr 2 to wąska lista wyjątków dla osób powyżej 16 lat, ale tylko wtedy, gdy praca jest niezbędna do przygotowania zawodowego, pod nadzorem instruktora i w skróconym czasie. Firma, która bierze ucznia do sklepu albo biura na kilka popołudni, z wyjątków nie skorzysta.
Pełny tekst wraz z załącznikami opublikowano w Dzienniku Ustaw 2023 poz. 1240. Rozporządzenie ma też obowiązek praktyczny, o którym pracodawcy często nie wiedzą: wykaz prac wzbronionych wykonywanych w danym zakładzie i stanowisk, na których się je wykonuje, trzeba wywiesić w widocznym miejscu w każdej komórce, w której pracują młodociani. W ustalaniu tego wykazu uczestniczy lekarz medycyny pracy.
Siedem zakazów, które dotyczą zwykłej firmy
Załącznik nr 1 ma kilkadziesiąt pozycji, od pracy pod ziemią po obsługę materiałów wybuchowych. Większość nie dotyczy sklepu czy biura. Te poniżej dotyczą prawie każdej firmy, która myśli o uczniu.
| Zakaz z rozporządzenia | Gdzie najczęściej wychodzi | Jak to obejść legalnie |
|---|---|---|
| Prace związane ze sprzedażą i konsumpcją napojów alkoholowych, w tym obsługa konsumentów w gastronomii | kasa w sklepie spożywczym, kelnerowanie w restauracji z barem | dział bez alkoholu, sprzedaż na wynos bez alkoholu, kasa z osobą dorosłą przy produktach z alkoholem |
| Prace przy sprzedaży, promocji i użytkowaniu wyrobów nikotynowych | kiosk, stacja paliw, sklep z e-papierosami | stanowisko bez takiej sprzedaży |
| Prace wynagradzane w zależności od osiąganych rezultatów | akord za paczki, prowizja od sprzedaży, premia od liczby telefonów | stała stawka godzinowa |
| Prace na wysokości powyżej 3 m | wysokie regały, dekoracja witryn, magazyn wysokiego składowania | półki do wysokości wzroku, wysoko pracuje osoba dorosła |
| Prace w temperaturze poniżej 10°C albo przy wilgotności powyżej 65% | chłodnia, mroźnia, zmywak bez wentylacji | zadania na sali, pakowanie w ogrzewanym pomieszczeniu |
| Prace załadunkowe i wyładunkowe oraz praca polegająca wyłącznie na przenoszeniu ciężarów | przyjmowanie dostaw, załadunek kuriera | kompletowanie lekkich zamówień, metkowanie |
| Rozbiór, trybowanie i mielenie mięsa oraz maszyny z listy maszyn niebezpiecznych | lada mięsna, kuchnia | prace przy gotowych produktach, bez maszyn tnących |
Na liście są też prace pokojowych w hotelach i pensjonatach, obsługa łaźni i zakładów kąpielowych, prace w hospicjach i zakładach pogrzebowych oraz praca wymagająca szybkich decyzji pod presją czasu z groźnymi następstwami.
Ile może dźwigać młodociana
Rozporządzenie nie podaje kilogramów wprost. Odsyła do przepisów o ręcznych pracach transportowych i ustala, że młodociana kobieta może dźwigać najwyżej 60% normy dla dorosłej kobiety, a młodociany mężczyzna 40% normy dla dorosłego mężczyzny. Przy normach dla dorosłych kobiet 12 kg przy pracy stałej i 20 kg przy pracy dorywczej daje to dla 17-latki około 7 kg przy pracy stałej i 12 kg dorywczo. Przy kartonie z wodą (6 butelek po 1,5 litra waży około 9,5 kg) uczennica w sklepie przekracza limit pracy stałej już przy jednym opakowaniu. Dlatego w ofercie i w umowie warto wpisać maksymalny ciężar wprost, na przykład „paczki do 5 kg”.
Co to oznacza w czterech typach firm
**Sklep stacjonarny i drogeria.** Kasa jest dozwolona, ale nie przy sprzedaży alkoholu i papierosów. W praktyce sklepy spożywcze stawiają uczennicę na dziale z pieczywem, chemią albo na drugiej kasie bez alkoholu. Rozładunek palet, praca na drabinie przy wysokich regałach i zamykanie sklepu w pojedynkę odpadają. Szczegóły zadań dla takiego sklepu opisuje strona o zatrudnieniu ucznia do sklepu stacjonarnego.
**Kawiarnia, lodziarnia, restauracja.** Rozporządzenie wprost wymienia obsługę konsumentów w gastronomii w kontekście alkoholu. Kawiarnia bez alkoholu albo wydawanie na wynos to bezpieczny teren, restauracja z barem już nie. Do tego krajalnica do wędlin, mielenie mięsa i chłodnia. Lokal, który chce ucznia na sezon, znajdzie bezpieczne zadania na stronie o uczniu do kawiarni lub restauracji.
**Biuro.** Praca przy komputerze, skanowanie, archiwizacja i telefony są z zasady bezpieczne. Pułapka to wynagrodzenie: premia od liczby umówionych spotkań albo prowizja od sprzedaży to praca wynagradzana od rezultatów. Uczeń dostaje stałą stawkę za godzinę. Jeśli szukasz kogoś do sprzedaży na prowizji, potrzebujesz osoby pełnoletniej, a tu lepiej sprawdzi się wyspecjalizowany serwis jak rekrutacjahandlowcow.pl.
**Sklep internetowy i magazyn.** Pakowanie lekkich zamówień i etykiety tak, załadunek kuriera i akord za liczbę paczek nie. Płać za godzinę i ustal limit wagi paczek. Bezpieczny zakres opisuje strona o uczniu do magazynu i pakowania.
Czy zakazy dotyczą też umowy zlecenia
Rozporządzenie i art. 204 Kodeksu pracy mówią o pracownikach młodocianych, czyli osobach na umowie o pracę. Nie oznacza to, że na zleceniu wolno wszystko. Art. 304 Kodeksu pracy każe zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki także osobom pracującym na innej podstawie niż umowa o pracę, a inspektor pracy przy kontroli patrzy na to, co młoda osoba faktycznie robi. Do tego zgoda rodzica: żaden rodzic nie podpisze zgody na kasę z alkoholem, a bez niej zlecenie z 17-latką nie jest ważne, dopóki rodzic go nie potwierdzi. Najprostsza zasada brzmi więc tak samo dla obu umów: nic z listy prac wzbronionych.
Przy etacie dochodzi jeszcze jeden dokument. Poza nauką zawodu młodocianą zatrudnia się wyłącznie przy pracach lekkich, a ich wykaz prac lekkich dla młodocianych musi zatwierdzić inspektor pracy. Wykaz prac lekkich nie może zawierać niczego z listy prac wzbronionych.
Przykład, sklep spożywczy przepisuje ofertę
Sklep osiedlowy chciał zatrudnić 17-latkę na 12 godzin tygodniowo z opisem: „obsługa kasy, przyjmowanie dostaw, wykładanie towaru, premia od obrotu”. Z czterech elementów trzy łamały przepisy: kasa ze sprzedażą alkoholu, rozładunek dostaw i premia od wyników. Po poprawce oferta brzmiała: „druga kasa bez alkoholu i wyrobów tytoniowych w obecności kierownika, wykładanie towaru do wysokości wzroku, kartony do 5 kg, stawka 32 zł brutto za godzinę”.
| Element oferty | Przed | Po |
|---|---|---|
| Kasa | każda kasa | druga kasa bez alkoholu i papierosów |
| Dostawy | rozładunek | bez rozładunku, tylko wykładanie |
| Ciężar | bez limitu | kartony do 5 kg |
| Wynagrodzenie | stawka plus premia od obrotu | 32 zł brutto za godzinę |
| Koszt 12 h tygodniowo na zleceniu | nie dotyczy | około 1 664 zł miesięcznie, bez składek przy statusie ucznia |
Zakres zadań się zawęził, ale sklep nadal ma osobę na popołudniowy szczyt, a kontrola nie ma się do czego przyczepić. Policzenie stawki i kosztu przy innych grafikach znajdziesz w poradniku o minimalnej stawce godzinowej 2026 na zleceniu.
Co grozi za zatrudnienie młodocianego przy pracy wzbronionej
Naruszenie przepisów o zatrudnianiu młodocianych jest wykroczeniem z art. 281 Kodeksu pracy, zagrożonym grzywną od 1 000 do 30 000 zł. Inspektor może też nakazać natychmiastowe odsunięcie młodej osoby od pracy. Przy wypadku dochodzi odpowiedzialność za brak oceny ryzyka i szkolenia. Instruktaż przed pierwszym dniem opisuje poradnik o szkoleniu BHP dla 17-latki.
Jak PracaDla17Latki pilnuje zakazów za Ciebie
Każda oferta przechodzi moderację, zanim zobaczą ją kandydatki. Odrzucamy zadania z listy prac wzbronionych, premie od wyników, zmiany po 22 i grafiki ponad limity dla osoby poniżej 18 lat. Zgodę rodzica załatwia zespół serwisu, więc rodzic zna zakres pracy przed rozmową. Ty dostajesz kandydatkę i ofertę, która przejdzie kontrolę.
Czy 17-latka może sprzedawać alkohol w sklepie
Nie. Rozporządzenie z 2023 roku zalicza do prac wzbronionych młodocianym prace związane ze sprzedażą napojów alkoholowych. 17-latka może pracować na kasie, ale przy produktach bez alkoholu i wyrobów nikotynowych, najlepiej na osobnej kasie albo z osobą dorosłą, która obsługuje taką sprzedaż.
Czy młodociany może pracować w restauracji
Tak, ale nie przy obsłudze konsumentów związanej z alkoholem, nie przy mieleniu i rozbiorze mięsa, nie w chłodni i nie po 22. Bezpieczne są wydawanie zamówień na wynos, sprzątanie sali, przygotowanie napojów bezalkoholowych i pakowanie dostaw.
Czy młodocianemu można płacić prowizję
Nie. Praca wynagradzana w zależności od osiąganych rezultatów jest na liście prac wzbronionych młodocianym. Dotyczy to akordu za liczbę paczek, prowizji od sprzedaży i premii od wyników. Młoda osoba powinna dostawać stałą stawkę za godzinę.
Ile kilogramów może dźwigać młodociana
Młodociana kobieta może dźwigać najwyżej 60% normy dla dorosłej kobiety. Przy normach 12 kg przy pracy stałej i 20 kg dorywczo daje to około 7 kg i 12 kg. Dla młodocianego mężczyzny limit wynosi 40% normy dla dorosłego mężczyzny.
Czy pracodawca musi wywiesić wykaz prac wzbronionych młodocianym
Tak. Wykaz prac wzbronionych wykonywanych w zakładzie i stanowisk, na których się je wykonuje, trzeba umieścić w widocznym miejscu w każdej komórce, w której pracują młodociani. W ustalaniu tego wykazu uczestniczy lekarz medycyny pracy.