Przejdź do treści

Prace wzbronione młodocianym w sklepie, kawiarni i magazynie

Prace wzbronione młodocianym wymienia rozporządzenie Rady Ministrów z 19 czerwca 2023 roku, obowiązujące od 30 września 2023 roku. Dla zwykłej firmy najważniejsze zakazy to sprzedaż i podawanie alkoholu, sprzedaż wyrobów nikotynowych, praca wynagradzana od wyników, praca na wysokości powyżej 3 m, praca w temperaturze poniżej 10°C, rozładunek dostaw i dźwiganie ponad obniżone normy. Poniżej rozpisujemy, co to znaczy w sklepie, kawiarni, biurze i magazynie, zanim napiszesz ofertę dla 17-latki.

Sprawdź grafik i koszt młodej osoby, zanim opiszesz zadania

Kalkulator na stronie dla pracodawców pokazuje miesięczny koszt etatu i zlecenia przy wybranych godzinach oraz to, czy grafik mieści się w limitach dla osoby poniżej 18 lat.

Skąd się bierze wykaz prac wzbronionych młodocianym

Art. 204 Kodeksu pracy zakazuje zatrudniania młodocianych przy pracach wzbronionych i odsyła do rozporządzenia. Obecne rozporządzenie zastąpiło akt z 2004 roku i ma dwa załączniki. Załącznik nr 1 to lista prac wzbronionych wszystkim młodocianym. Załącznik nr 2 to wąska lista wyjątków dla osób powyżej 16 lat, ale tylko wtedy, gdy praca jest niezbędna do przygotowania zawodowego, pod nadzorem instruktora i w skróconym czasie. Firma, która bierze ucznia do sklepu albo biura na kilka popołudni, z wyjątków nie skorzysta.

Pełny tekst wraz z załącznikami opublikowano w Dzienniku Ustaw 2023 poz. 1240. Rozporządzenie ma też obowiązek praktyczny, o którym pracodawcy często nie wiedzą: wykaz prac wzbronionych wykonywanych w danym zakładzie i stanowisk, na których się je wykonuje, trzeba wywiesić w widocznym miejscu w każdej komórce, w której pracują młodociani. W ustalaniu tego wykazu uczestniczy lekarz medycyny pracy.

Siedem zakazów, które dotyczą zwykłej firmy

Załącznik nr 1 ma kilkadziesiąt pozycji, od pracy pod ziemią po obsługę materiałów wybuchowych. Większość nie dotyczy sklepu czy biura. Te poniżej dotyczą prawie każdej firmy, która myśli o uczniu.

Zakaz z rozporządzeniaGdzie najczęściej wychodziJak to obejść legalnie
Prace związane ze sprzedażą i konsumpcją napojów alkoholowych, w tym obsługa konsumentów w gastronomiikasa w sklepie spożywczym, kelnerowanie w restauracji z baremdział bez alkoholu, sprzedaż na wynos bez alkoholu, kasa z osobą dorosłą przy produktach z alkoholem
Prace przy sprzedaży, promocji i użytkowaniu wyrobów nikotynowychkiosk, stacja paliw, sklep z e-papierosamistanowisko bez takiej sprzedaży
Prace wynagradzane w zależności od osiąganych rezultatówakord za paczki, prowizja od sprzedaży, premia od liczby telefonówstała stawka godzinowa
Prace na wysokości powyżej 3 mwysokie regały, dekoracja witryn, magazyn wysokiego składowaniapółki do wysokości wzroku, wysoko pracuje osoba dorosła
Prace w temperaturze poniżej 10°C albo przy wilgotności powyżej 65%chłodnia, mroźnia, zmywak bez wentylacjizadania na sali, pakowanie w ogrzewanym pomieszczeniu
Prace załadunkowe i wyładunkowe oraz praca polegająca wyłącznie na przenoszeniu ciężarówprzyjmowanie dostaw, załadunek kurierakompletowanie lekkich zamówień, metkowanie
Rozbiór, trybowanie i mielenie mięsa oraz maszyny z listy maszyn niebezpiecznychlada mięsna, kuchniaprace przy gotowych produktach, bez maszyn tnących

Na liście są też prace pokojowych w hotelach i pensjonatach, obsługa łaźni i zakładów kąpielowych, prace w hospicjach i zakładach pogrzebowych oraz praca wymagająca szybkich decyzji pod presją czasu z groźnymi następstwami.

Ile może dźwigać młodociana

Rozporządzenie nie podaje kilogramów wprost. Odsyła do przepisów o ręcznych pracach transportowych i ustala, że młodociana kobieta może dźwigać najwyżej 60% normy dla dorosłej kobiety, a młodociany mężczyzna 40% normy dla dorosłego mężczyzny. Przy normach dla dorosłych kobiet 12 kg przy pracy stałej i 20 kg przy pracy dorywczej daje to dla 17-latki około 7 kg przy pracy stałej i 12 kg dorywczo. Przy kartonie z wodą (6 butelek po 1,5 litra waży około 9,5 kg) uczennica w sklepie przekracza limit pracy stałej już przy jednym opakowaniu. Dlatego w ofercie i w umowie warto wpisać maksymalny ciężar wprost, na przykład „paczki do 5 kg”.

Co to oznacza w czterech typach firm

**Sklep stacjonarny i drogeria.** Kasa jest dozwolona, ale nie przy sprzedaży alkoholu i papierosów. W praktyce sklepy spożywcze stawiają uczennicę na dziale z pieczywem, chemią albo na drugiej kasie bez alkoholu. Rozładunek palet, praca na drabinie przy wysokich regałach i zamykanie sklepu w pojedynkę odpadają. Szczegóły zadań dla takiego sklepu opisuje strona o zatrudnieniu ucznia do sklepu stacjonarnego.

**Kawiarnia, lodziarnia, restauracja.** Rozporządzenie wprost wymienia obsługę konsumentów w gastronomii w kontekście alkoholu. Kawiarnia bez alkoholu albo wydawanie na wynos to bezpieczny teren, restauracja z barem już nie. Do tego krajalnica do wędlin, mielenie mięsa i chłodnia. Lokal, który chce ucznia na sezon, znajdzie bezpieczne zadania na stronie o uczniu do kawiarni lub restauracji.

**Biuro.** Praca przy komputerze, skanowanie, archiwizacja i telefony są z zasady bezpieczne. Pułapka to wynagrodzenie: premia od liczby umówionych spotkań albo prowizja od sprzedaży to praca wynagradzana od rezultatów. Uczeń dostaje stałą stawkę za godzinę. Jeśli szukasz kogoś do sprzedaży na prowizji, potrzebujesz osoby pełnoletniej, a tu lepiej sprawdzi się wyspecjalizowany serwis jak rekrutacjahandlowcow.pl.

**Sklep internetowy i magazyn.** Pakowanie lekkich zamówień i etykiety tak, załadunek kuriera i akord za liczbę paczek nie. Płać za godzinę i ustal limit wagi paczek. Bezpieczny zakres opisuje strona o uczniu do magazynu i pakowania.

Czy zakazy dotyczą też umowy zlecenia

Rozporządzenie i art. 204 Kodeksu pracy mówią o pracownikach młodocianych, czyli osobach na umowie o pracę. Nie oznacza to, że na zleceniu wolno wszystko. Art. 304 Kodeksu pracy każe zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki także osobom pracującym na innej podstawie niż umowa o pracę, a inspektor pracy przy kontroli patrzy na to, co młoda osoba faktycznie robi. Do tego zgoda rodzica: żaden rodzic nie podpisze zgody na kasę z alkoholem, a bez niej zlecenie z 17-latką nie jest ważne, dopóki rodzic go nie potwierdzi. Najprostsza zasada brzmi więc tak samo dla obu umów: nic z listy prac wzbronionych.

Przy etacie dochodzi jeszcze jeden dokument. Poza nauką zawodu młodocianą zatrudnia się wyłącznie przy pracach lekkich, a ich wykaz prac lekkich dla młodocianych musi zatwierdzić inspektor pracy. Wykaz prac lekkich nie może zawierać niczego z listy prac wzbronionych.

Przykład, sklep spożywczy przepisuje ofertę

Sklep osiedlowy chciał zatrudnić 17-latkę na 12 godzin tygodniowo z opisem: „obsługa kasy, przyjmowanie dostaw, wykładanie towaru, premia od obrotu”. Z czterech elementów trzy łamały przepisy: kasa ze sprzedażą alkoholu, rozładunek dostaw i premia od wyników. Po poprawce oferta brzmiała: „druga kasa bez alkoholu i wyrobów tytoniowych w obecności kierownika, wykładanie towaru do wysokości wzroku, kartony do 5 kg, stawka 32 zł brutto za godzinę”.

Element ofertyPrzedPo
Kasakażda kasadruga kasa bez alkoholu i papierosów
Dostawyrozładunekbez rozładunku, tylko wykładanie
Ciężarbez limitukartony do 5 kg
Wynagrodzeniestawka plus premia od obrotu32 zł brutto za godzinę
Koszt 12 h tygodniowo na zleceniunie dotyczyokoło 1 664 zł miesięcznie, bez składek przy statusie ucznia

Zakres zadań się zawęził, ale sklep nadal ma osobę na popołudniowy szczyt, a kontrola nie ma się do czego przyczepić. Policzenie stawki i kosztu przy innych grafikach znajdziesz w poradniku o minimalnej stawce godzinowej 2026 na zleceniu.

Co grozi za zatrudnienie młodocianego przy pracy wzbronionej

Naruszenie przepisów o zatrudnianiu młodocianych jest wykroczeniem z art. 281 Kodeksu pracy, zagrożonym grzywną od 1 000 do 30 000 zł. Inspektor może też nakazać natychmiastowe odsunięcie młodej osoby od pracy. Przy wypadku dochodzi odpowiedzialność za brak oceny ryzyka i szkolenia. Instruktaż przed pierwszym dniem opisuje poradnik o szkoleniu BHP dla 17-latki.

Jak PracaDla17Latki pilnuje zakazów za Ciebie

Każda oferta przechodzi moderację, zanim zobaczą ją kandydatki. Odrzucamy zadania z listy prac wzbronionych, premie od wyników, zmiany po 22 i grafiki ponad limity dla osoby poniżej 18 lat. Zgodę rodzica załatwia zespół serwisu, więc rodzic zna zakres pracy przed rozmową. Ty dostajesz kandydatkę i ofertę, która przejdzie kontrolę.

Czy 17-latka może sprzedawać alkohol w sklepie

Nie. Rozporządzenie z 2023 roku zalicza do prac wzbronionych młodocianym prace związane ze sprzedażą napojów alkoholowych. 17-latka może pracować na kasie, ale przy produktach bez alkoholu i wyrobów nikotynowych, najlepiej na osobnej kasie albo z osobą dorosłą, która obsługuje taką sprzedaż.

Czy młodociany może pracować w restauracji

Tak, ale nie przy obsłudze konsumentów związanej z alkoholem, nie przy mieleniu i rozbiorze mięsa, nie w chłodni i nie po 22. Bezpieczne są wydawanie zamówień na wynos, sprzątanie sali, przygotowanie napojów bezalkoholowych i pakowanie dostaw.

Czy młodocianemu można płacić prowizję

Nie. Praca wynagradzana w zależności od osiąganych rezultatów jest na liście prac wzbronionych młodocianym. Dotyczy to akordu za liczbę paczek, prowizji od sprzedaży i premii od wyników. Młoda osoba powinna dostawać stałą stawkę za godzinę.

Ile kilogramów może dźwigać młodociana

Młodociana kobieta może dźwigać najwyżej 60% normy dla dorosłej kobiety. Przy normach 12 kg przy pracy stałej i 20 kg dorywczo daje to około 7 kg i 12 kg. Dla młodocianego mężczyzny limit wynosi 40% normy dla dorosłego mężczyzny.

Czy pracodawca musi wywiesić wykaz prac wzbronionych młodocianym

Tak. Wykaz prac wzbronionych wykonywanych w zakładzie i stanowisk, na których się je wykonuje, trzeba umieścić w widocznym miejscu w każdej komórce, w której pracują młodociani. W ustalaniu tego wykazu uczestniczy lekarz medycyny pracy.

Zgłoś się, to 2 minuty